Pesticiden zijn het nieuwe stikstof

Overheid en agrarische sector hebben 14 juli 2026 het convenant gewasbescherming getekend. Maar de juridische werkelijkheid wordt daarin ontkend. Het gevolg is dat nog jarenlang rechtszaken worden gevoerd, doordat zowel omwonenden als natuur onvoldoende beschermd worden tegen pesticiden. Boeren zullen blijven klagen dat ze vijandige reacties krijgen als ze hun gewassen bespuiten. Dat komt vooral door het op de lange baan schuiven (2040) van de noodzakelijke beperkingen aan het gebruik van pesticiden.

Het bewonersinitiatief Meten=Weten voert al jaren actie vóór een schoon en veilig leefmilieu, en tegen het gebruik van pesticiden vooral in de bloementeelt. Ondanks dat er met specialistische spuitinstallaties van uit wordt gegaan dat de pesticiden op de akkers blijven, blijkt dit niet het geval. Pesticiden komen op plekken waar ze niet horen te komen: in moestuinen, in slaapkamers, in de natuur. Wij en andere organisaties hebben tot 7 km vanaf akkers pesticiden gevonden. Die pesticiden zijn bedoeld om ongewenste schimmels, onkruiden en insecten op de akkers te doden. Maar doordat de pesticiden ook buiten de akkers komen, zijn ze daar een gevaar voor de gezondheid van de mens en voor de natuur.

Het convenant laat een aantal essentiële wettelijke verplichtingen buiten beschouwing:

1. Ten gevolge van diverse procedures van Meten=Weten heeft de hoogste bestuurlijke rechter de Raad van State in 2025 op basis van de Habitatrichtlijn bepaald dat boeren een natuurvergunning moeten hebben om pesticiden te mogen spuiten die in de natuur terecht kunnen komen. De boeren moeten hiervoor aantonen dat die pesticiden geen significant schadelijke effecten kunnen hebben.
2. De Omgevingswet bevat het onderwerp zorgplicht, die gemeenten dwingt om de gezondheid van zijn inwoners te waarborgen.
3. De verordening inzake Natuurherstel (2024/1991) dwingt alle EU-lidstaten om de daling van het aantal bestuivers om te keren.
4. En tot slot, de Verordening Gewasbeschermingsmiddelen (1107/2009) bepaalt dat spuitgegevens door de overheid verzameld en openbaar gemaakt moeten worden.

De uitspraak van de Raad van State is ingrijpend, want sommige pesticiden verspreiden zich over minimaal 7 kilometer, dus moeten boeren binnen deze afstand van natuurgebieden een natuurvergunning voor het gebruik van die pesticiden hebben. De provincies die de natuurwetten moeten handhaven, doen echter of hun neus bloedt. Er zijn nog geen natuurvergunningen verstrekt voor het gebruik van pesticiden. Onderwijl spuiten de boeren nog steeds pesticiden over hun land die zich wijd verspreiden en heeft de boerenlobby verzonnen dat er een convenant moet komen. Dit idee is welwillend overgenomen door het kabinet Jetten. Maar een convenant kan de wet niet buiten gebruik stellen en dat is wat nu wel wordt geprobeerd met het ondertekende convenant. Belangrijke wetten en de verplichting van een natuurvergunning worden niet genoemd. De rechter zal er weer aan te pas moeten komen om de politiek terug te fluiten en zodoende belanden we in een vergelijkbare situatie als met stikstof: ergernis bij boeren, bij omwonenden en bij belangenorganisaties, kortom polarisatie omdat de politiek draalt en probeert met pappen en nathouden de boeren door te kunnen laten gaan met hun schadelijke gifspuiten.

Wij zijn daarom blij dat Natuur&Milieu en LandschappenNL hebben besloten om het convenant niet te tekenen. Wij willen dat de democratisch tot stand gekomen wetten worden gehandhaafd. Wetten die mens en natuur beschermen, niet meer en niet minder.

Frans Rooijers, voorzitter Meten=Weten

Foto ter illustratie (Elly Kelders op Unsplash)