Wat gebeurt er juridisch?

Dit is een bewerkte versie van de juridische update die Henk Baptist gaf tijdens de ALV op 8 april 2026.

Meten=Weten streeft naar een schone leefomgeving zonder pesticiden. Om iets te bereiken zijn juridische procedures een belangrijk instrument.

Vaak doen we daarbij daarbij een beroep op natuurwetgeving. Niet omdat we de Gevlekte Witsnuitlibel belangrijker vinden dan mensen, maar in ons land is de natuur nu eenmaal beter beschermd dan mensen. Met een beroep op natuurwetgeving hopen we een forse reductie van middelen te bereiken waar uiteindelijk ook mensen baat bij hebben.

Van handhavingsverzoek …

Meestal begint een procedure met een handhavingsverzoek, bijvoorbeeld wanneer er gespoten wordt dichtbij een Natura 2000-gebied. Over dit handhavingsverzoek moet de overheid een besluit nemen. Doorgaans valt dit besluit tegen, maar tegen een besluit kun je bezwaar en beroep instellen bij de bestuursrechter. Dat doen we dan ook regelmatig.

De provincies gebruiken nu juridische middelen om het nemen van een besluit uit te stellen. Geeft niet, wij stappen wel weer naar de rechter om een besluit af te dwingen.

… tot Raad van State

Rechtszaken kunnen jaren duren tot het laatste woord is gesproken door de Raad van State. Een voorbeeld is de uitspraak Raad van State van 2 april vorig jaar – een zaak die begonnen was in 2018. Momenteel hebben we ongeveer tien procedures lopen bij de Raad van State en daar komen binnenkort nog enkele bij. Drenthe, Friesland en de lelietelers willen de uitspraak van vorig jaar via een omweg aanvechten. Kortom, van begin tot eind duren procedures jaren. Het is echt een kwestie van volhouden.

Lelieteelt in Drenthe

Actueel is nu een handhavingsverzoek op bedrijfsniveau voor alle Drentse lelietelers, verenigd in hun project de Drentse lelie. Dit handhavingsverzoek dateert van maart 2025. De reactie van de Drentse overheid kenmerkt zich vooral door vertragingen en geitenpaadjes.

De provincie heeft haar handhavingsbeleid vastgelegd in beleidsregels (de laatste dateren van 12 februari 2026). Deze beleidsregels zijn er vooral op gericht om niet te hoeven handhaven. Daarbij hoopt men een geitenpaadje gevonden te hebben, omdat het in Nederland voor milieupartijen onmogelijk zou zijn om in beroep te gaan tegen het vaststellen van beleid. Dit druist echter in tegen Europese regels. Meten=Weten gaat dan ook in beroep bij de rechtbank tegen het onrechtmatige handhavingsbeleid. Een juridische noviteit, waarbij we gebruik maken van Europees recht.

Transparantie spuitgegevens

Wat ons werk bemoeilijkt is de houding van de landbouwsector, aangestuurd door het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) om geen spuitgegevens te verstrekken. Hierdoor kunnen geen analyses plaatsvinden van aangetroffen pesticiden en van gebruikte pesticiden. En daardoor kunnen er geen risico-analyses gemaakt worden van de effecten op de natuur én volksgezondheid.

We hadden juist, na drie jaar procederen, een uitspraak van de rechtbank dat spuitgegevens openbaar gemaakt moeten worden. Voormalig minister Femke Wiersma ging echter op haar laatste werkdag in hoger beroep waarna de voorzieningenrechter de uitspraak schorste. Komt weer goed, maar betekent weer meer vertraging.

Zorgplicht in de Omgevingswet

In de nieuwe Omgevingswet hebben we waarschijnlijk toch een aanknopingspunt gevonden om de gezondheid van mensen beter te beschermen. Gemeentes moeten toezien op de naleving van de zogenaamde specifieke zorgplicht

De eerste gerechtelijke uitspraak is nu een feit. Na aanleiding van een handhavingsverzoek van vorig jaar zegt de rechter: gemeente Westerveld heeft zich niet gehouden aan de onderzoeksplicht. Westerveld moet nu alsnog heel veel onderzoek gaan verrichten, waaronder het opvragen van alle spuitgegevens. Maar eerlijk gezegd wordt iets onmogelijk aan de gemeente opgedragen. We gaan zien hoe dit verder loopt en broeden ondertussen op nieuwe invalshoeken.

Conclusie

Als je al het voorgaande van een afstandje bekijkt, faalt zowel het Ministerie van Landbouw (LVVN) als ook het Ctgb. Het Ctgb hield jarenlang vol dat stoffen op de velden bleven en dat uit de toelating volgt dat er geen gevaar is voor mens, dier en milieu. Inmiddels weten we beter, maar Ctgb houdt vast aan hun toelatingsprocedure. Het gevolg is dat provincies en gemeenten de gebleken gevaarzetting moeten wegnemen en zelf beleid moeten gaan ontwikkelen.

Foto: Henk Baptist aan het woord tijdens de ALV van 8 april 2026