Westerveld moet onderzoeken of pesticiden schadelijk zijn
Valt het gebruik van bestrijdingsmiddelen onder de specifieke zorgplicht van de Omgevingswet? Over deze vraag heeft de rechtbank Noord Nederland zich gebogen en kwam op 30 maart 2026 met een uitspraak. De rechter stelt dat de gemeente zonder inhoudelijke informatie niet kan beoordelen of telers de specifieke zorgplicht overtreden en wil dat de gemeente meer onderzoek gaat doen, waaronder het opvragen van spuitgegevens.
Al jaren is er discussie over de vraag in hoeverre gemeenten zoals Westerveld verantwoordelijk zijn voor de gezondheid van haar inwoners. Hierbij wordt soms verwezen naar de specifieke zorgplicht in de Omgevingswet – voluit het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) artikel 2.11. De gemeente is het bevoegde gezag dat moet toezien op de naleving hiervan.
Verzoek om handhaving
Met een beroep op de Bal stuurde Meten=Weten, samen met andere organisaties, in april 2025 een handhavingsverzoek naar gemeente Westerveld om dit aan de orde te stellen. Bestrijdingsmiddelen zijn ongezond en de toelating ervan deugt niet.
Henk Baptist, jurist bij Meten=Weten: “Het telen van sierteeltgewassen gaat gepaard met het gebruik van veel bestrijdingsmiddelen. Van meerdere bestrijdingsmiddelen is bekend dat deze zich tijdens en na toepassing verspreiden, bijvoorbeeld door verdamping. Buiten de akker blijven die stoffen hun werking behouden en vormen een risico voor mens, dier en het milieu. Dit is in strijd met de zorgplicht.”
Specifiek richtte het handhavingsverzoek zich op percelen rondom Wapserveen, met name lelieteelt en tulpenteelt.
Uitspraak rechtbank
De gemeente nam het handhavingsverzoek niet in behandeling. Meten=Weten stelde hierop beroep in bij de rechtbank. De rechtbank oordeelt nu dat de gemeente niet aan haar onderzoeksplicht heeft voldaan en alsnog onderzoek moet doen.
De rechtbank schrijft dat het gebruik van pesticiden een milieubelastende activiteit is en de specifieke zorgplicht van artikel 2.11 van het Bal, onderdeel van de Omgevingswet, van toepassing is. De gemeente is bevoegd hierop toe te zien en te handhaven.
Het besluit van de gemeente om het handhavingsverzoek wordt vernietigd en de gemeente moet een nieuw besluit nemen.
Overtreding zorgplicht?
Niet beantwoord is de vraag of het gebruik van pesticiden een overtreding is van de zorgplicht. Mogelijk wel, maar dit hangt er van af of bekend is of redelijkerwijs kan vermoeden dat de activiteit nadelige gevolgen kan hebben. Om antwoord te krijgen op de vraag of telers wel of niet voldoen aan hun zorgplicht, is specifiek onderzoek noodzakelijk. De gemeente heeft onvoldoende onderzoek verricht.
Aan de gemeente wordt daarom opgedragen alsnog het benodigd onderzoek te verrichten en een nieuw besluit te nemen. Hiervoor moet de gemeente in beeld brengen welke pesticiden, in welke mate en met welke frequentie en welke combinaties worden gebruikt. Ook moet de afstand tussen de percelen en de kwetsbare locaties worden vastgesteld. De gemeente moet inzichtelijk maken wat het effect is van cumulatie van pesticiden door dicht bij elkaar gelegen percelen.
