Geen convenant over pesticiden, gewoon de wet naleven

Opinie in de Volkskrant, geschreven door Frans Rooijers, voorzitter Meten=Weten
Volgens de Raad van State is er een speciale vergunning nodig om pesticiden te gebruiken. Maar intussen nemen overheden ruim de tijd om boeren om informatie te vragen, zodat het spuiten door kan gaan. Dat is niet meer verdedigbaar; het is tijd om te handhaven.

Vandaag vergadert de Tweede Kamer over het pesticidenbeleid. In het regeerakkoord is vastgelegd dat er een convenant gewasbescherming met de agrarische sector moet komen, maar er staat niets over het naleven van de wetten die voor iedereen gelden.

Premier Rob Jetten stelde onlangs nog dat het internationale recht op de eerste plaats komt in ons buitenlands beleid. ‘Europa is het enige continent waar de rechtsstaat het fundament vormt van een geweldige samenleving.’ Verstandige woorden; hij kreeg er terecht applaus voor. Maar in eigen land neemt deze regering het niet zo nauw met het recht.

Wat scheelt eraan? We hebben in ons land heldere wetten die door het parlement zijn bekrachtigd om natuur en gezondheid te beschermen. Maar als de agrarische belangen in het geding zijn, moet er opeens een convenant worden gesloten. Een convenant is een afspraak tussen overheid en partijen om bovenwettelijke ontwikkelingen te stimuleren. Maar in het geval van het gebruik van pesticiden is er al een wereld te winnen als de bestaande wetten worden nageleefd. Er zijn wetten die de natuur beschermen (Habitatrichtlijn), het oppervlaktewater (Kaderrichtlijn Water) en wetten die de gezondheid van alle mensen beschermen (Omgevingswet).

Geen schade
Voor het gebruik van pesticiden is een natuurvergunning verplicht, volgens een uitspraak van begin april van de Raad van State. Voor zo’n vergunning moeten boeren aantonen dat zij alleen nog bestrijdingsmiddelen gebruiken die aantoonbaar geen schade aan de natuur opleveren. De staat van de natuur is in Nederland zeer zorgwekkend (biodiversiteit, aantallen insecten) en holt verder achteruit, terwijl de wetgeving geen verdere aantasting meer toestaat.

De vereniging Meten=Weten heeft in natuurgebieden, tot op 7 kilometer van enige akker, ruim zeventig bestrijdingsmiddelen gevonden die bedoeld zijn om schimmels, onkruiden en insecten op de akker te doden, maar die daarbuiten onbedoeld schade veroorzaken aan planten, insecten en schimmels. Sinds de uitspraak van de Raad van State gaat het spuiten door, is er nog geen enkele natuurvergunning verstrekt en is het spuiten van pesticiden feitelijk illegaal en een misdrijf.

Risico’s
Verder wordt steeds meer bekend over de verhoogde risico’s voor de gezondheid van zowel boeren als omwonenden, als het gaat om parkinson en ALS. Gemeenten hebben een zorgplicht om de gezondheid van hun inwoners te beschermen. Een recent besluit van de rechtbank Noord-Nederland verplicht de gemeente Westerveld om onderzoek te doen naar de effecten van pesticiden op de gezondheid van haar inwoners.

Meten=Weten en andere maatschappelijke organisaties hebben handhavingsverzoeken ingediend bij provincies en gemeenten om illegale spuitactiviteiten te stoppen, in het belang van de natuur en de gezondheid van boeren en omwonenden. Nergens heeft dat nog geleid tot het verbieden van het gebruik van pesticiden; de overheden nemen ruim de tijd om boeren om informatie te vragen, zodat het spuiten door kan gaan en het gewas van het land kan komen.

Huidig teeltseizoen
Natuurlijk was dat verdedigbaar voor het seizoen 2025, toen alles al gepland en gezaaid was, maar dat geldt niet voor het huidige teeltseizoen. De rechterlijke uitspraken zijn inmiddels wijd en zijd bekend.

Wij vragen de overheden (Rijk, provincies en gemeenten) om de wet na te leven en natuurvergunningen te eisen voor het gebruik van pesticiden en de gezondheid van ons allen te beschermen door pesticiden niet toe te staan in de buurt van woningen, scholen, gezondheidscentra, natuurgebieden en arealen met biologische landbouw. Laat ook in Nederland het recht de basis zijn voor een geweldige samenleving.

Een convenant zou zich bijvoorbeeld aanvullend kunnen richten op het verbeteren van de toelatingseisen van nieuwe pesticiden, op transparantie over het gebruik ervan of op onderzoek naar biologische bestrijdingsmethoden. Maar het kan nooit een vrijbrief zijn om de wetten te negeren.

Frans Rooijers voorzitter Meten=Weten