Opinie: de Kamer moet Brussel tot de orde roepen

Opinie in de Volkskrant, geschreven door Margriet Mantingh (PAN Netherlands) mede namens Meten=Weten.

Door een effectieve lobby vanuit de agribusiness dreigt de EU het tegenovergestelde te doen van wat nodig is: wetgeving afbreken zodat bestrijdingsmiddelen makkelijker gebruikt kunnen blijven worden.

Dinsdag 12 mei debatteert de Tweede Kamer over pesticiden. Alleen niet over hoe we de massale sterfte van onze bijen en andere insecten kunnen stoppen. Niet over een verbod op pfas-pesticiden, de ‘forever chemicals’ die ons grond- en drinkwater vervuilen. Zelfs niet over onze eens zo mooie boerensloten waar amper nog leven in zit. Nee, zij vergadert over een Europees voorstel om onder andere de meest schadelijke pesticiden langer te blijven gebruiken en veiligheidstesten te schrappen, via de zogeheten ‘Omnibus voedsel en diervoeder’.

Het is de wereld op zijn kop. De omnibus is een pesticidentrein die in sneltreinvaart op de stikstofafgrond afrijdt. Dezelfde fouten worden gemaakt met straks dezelfde gevolgen. Door te versoepelen zet je die trein alleen maar in een nog hogere versnelling. Zoals de stikstofcrisis begon met uitspraken van de rechter, hebben we ook rond pesticiden de laatste jaren grensverleggende uitspraken van rechters gezien waar de overheid geen raad mee weet.

Illegaal spuiten
Zo stelde het Europees Hof dat toelatingsinstantie Ctgb bij zijn beoordeling van pesticiden structureel verouderde dossiers gebruikt en nieuwe inzichten over schadelijkheid ten onrechte negeert. Het Ctgb doet vooralsnog grotendeels alsof zijn neus bloedt en blijft de meeste pesticiden op de oude, onwettige wijze beoordelen.

Daarnaast oordeelde de rechter dat boeren die dicht bij natuurgebieden pesticiden spuiten, een Natura 2000-vergunning nodig hebben. Die vergunningen zijn er helemaal niet. Duizenden boeren spuiten daardoor illegaal met pesticiden. Anderhalf jaar na de uitspraak heeft nog geen enkele boer een vergunning en gaat het spuiten gewoon door. De overheid is nog steeds ‘de uitspraak aan het bestuderen’.

Ten slotte stelde de rechter dat bij de toelating van pesticiden helemaal niet goed wordt getest of ze veilig zijn. Zo wordt niet op neurodegeneratieve ziektes als parkinson getest. En ook de veiligheid voor kinderen staat niet vast. Er zouden daarom brede spuitvrije zones moeten komen langs bijvoorbeeld woonwijken en kinderdagverblijven. Gemeenten zitten sindsdien met de handen in het haar hoe ze dit moeten vormgeven.

Daarbovenop komen de waarschuwingen van toxicologen en juristen dat de Europese Kaderrichtlijn Water voor pesticiden hetzelfde kan worden als het PAS voor stikstof. Volgend jaar moeten de normen uit de Kaderrichtlijn Water behaald zijn en Nederland zit er nog ver vanaf. In onze sloten zijn nog altijd tientallen soorten pesticiden terug te vinden. Het systeem loopt vast.

Lobbyisten
Alle hens aan dek en de gezondheid van de burger en natuur even op één, zou je zeggen. Maar nadat tractoren massaal de Brusselse wegen onveilig maakten en achter de schermen de Bayers en Syngenta’s van deze wereld hun lobbyisten Haagse en Brusselse deuren lieten platlopen, dreigen we in Europa exact het tegenovergestelde te gaan doen van wat nodig is: de wetgeving afbreken zodat pesticiden makkelijker gebruikt kunnen blijven worden. De voorgenomen zogenoemde ‘Omnibus voedsel en diervoeder’ zet een streep door diverse maatregelen die nu nog voor enige veiligheid van pesticiden garant moeten staan.

De gelijkenis met de stikstofcrisis is treffend. Rond stikstof staken we jarenlang onze kop in het zand, dat doen we nu dunnetjes over rond pesticiden. De stikstofcrisis zette de bouw van woningen, wegen en bedrijven deels stil, duizenden boeren kwamen in de problemen en er moesten tientallen miljarden worden gereserveerd om het probleem aan te pakken. Dat is de prijs die we betalen voor het negeren van alle alarmbellen in de jaren ervoor. Je kunt er vergif op innemen dat het ook nu niet goed zal gaan.

Wetenschappers hebben onlangs in de Tweede Kamer gehakt gemaakt van het Omnibus-voorstel. Het is niet de tijd om stappen terug te zetten in de bescherming tegen pesticiden, maar om stappen terug te zetten in het gebruik ervan. Het is nu aan de Kamer om het kabinet ervan te doordringen het Brusselse voorstel met zoveel mogelijk lidstaten van tafel te vegen.

Margriet Mantingh schreef dit stuk mede namens de Natuur en Milieufederaties, Mobilisation for the Environment (MOB), FNV mondiaal, Meten=Weten, Bijenstichting, Foodwatch, AARDige buren, Bee Foundation, Robin Food Coalition, Extinction Rebellion Gifvrij en De Natuurbeschermingswacht.